Özel Hukukta Dava Çeşitleri

 

Kişiler arasındaki var olan bir uyuşmazlığın çözüme kavuşturulması yahut olası bir uyuşmazlığın önlenmesi, ya da bir kişiye bir hukuki etkinin sağlanması istemiyle mahkemeye başvurulması, özel hukuk davasının ortaya çıkmasına sebep olur. Dava açana davacı, aleyhine dava açılan kişiye ise davalı denir. Mahkemece yürütülen dava faaliyeti ise ‘’nizalı kaza’’ adını alır.

Bir hak sahibi hakkının korunması amacıyla devletin yargı organına başvurabilir. Ancak hangi hakkın hangi davayla korunacağını bilmemek hakkın savunulması sırasında sorun yaratır. Bu sebeple dava açarken hakkın ve davanın niteliklerini bilmek gerekir.

Özel hukukta bilinmesi gereken başlıca üç dava çeşidi vardır. Bir hukuki ilişkinin varlığını araştırıp var olup olmadığına karar verilmesi amacıyla açılan davalara tesbit davaları denir. Tespit davalarının iki çeşidi vardır. Bunlardan ilişkinin mevcudiyetinin tespiti için açılanlara ‘’müsbet tesbit davası’’ ilişkinin mevcut olmadığının tespit edilmesi istemiyle açılan davalara ise ‘’menfi tesbit davası’’ adı verilir. Bu davalar herhangi bir hukuki yaptırıma sebep olmamakla beraber yalnızca içinde bulunulan durumu ortaya koyarlar. Çoğu zaman diğer davalara başvurulamadığı durumlarda kullanılan bu davada alınan kararlar, daha sonra başka davalarda delil olarak kullanılabilir.

Diğer bir dava çeşidi de ‘’eda davası’’ olarak adlandırılan davalardır. Bu gibi davalarda davacının mahkemeye başvurma amacı, hakkının korunması çerçevesinde davalının bir şey yapmaya/yapmamaya ya da bir şey vermeye mahkûm edilmesini talep etmektir. Eda davaları bir hakkın korunmasını talep edebileceği gibi, ihlâl edilen bir hakkı sebebiyle uğradığı zararın tazminini de talep edebilir. Eda davasının ilk kısmında tesbit davalarında yapıldığı gibi ileri sürülen hakkın ve hukuki ilişkinin mevcudiyeti araştırılır. Davanın ikinci kısmında ise ilişkinin mevcudiyeti ispatlanır ve davacı haklı bulunursa davalıya ‘’eda’’ adı verilen bir emir yöneltilir. Bu ikinci kısım eda davaları ile tespit davaları arasındaki en büyük farkı oluşturur. Bu kısımda yöneltilen emirler davalı tarafından kendi rızasıyla yerine getirilmez ise devlet yaptırımı ile diğer bir deyişle ‘’cebri icra’’ yoluyla yerine getirilmesi sağlanır.

Üçüncü dava çeşidi ise bazı özel hak çeşitlerinin kullanılması sonucunda ortaya çıkar. Bazı haklar kişi tarafından ancak mahkemeye başvurularak kullanılabilir ve bu haklar bir hukuki ilişkinin yalnızca hak sahibinin isteği ile kurulmasına, değişmesine ya da bozulmasına sebep olabilir. Bu tür haklara ‘’yenilik doğuran haklar’’ denir. İşbu hakların kullanılması sonucunda ortaya çıkan davalara ise ‘’yenilik doğuran dava’’ denir. Dava haklı bulunur ve kabul edilirse verilen karara ‘’yenilik doğuran karar’’ denir. Eğer hakim davacının isteğini kabul etmezse dava reddedilir. Bu davalara verilebilecek en bilinen örnek boşanma davalarıdır. Yenilik doğuran kararların yaptırıma ihtiyaçları yoktur çünkü bu kararlar verildikleri andan itibaren kendiliğinden bütün sonuçlarını doğururlar.

 
Özel Hukukta Dava Çeşitleri  

Tags

, ,

Related Posts

  • No Related Posts
 
 
0 Yorum

İlk yorumu yapan siz olabilirsiniz.

 
 
Konu hakkında yorumunuz